Το συγκρότημα της Αγοράς των αυτοκρατορικών χρόνων ήταν οργανωμένο σε σχήμα Πι γύρω από την κεντρική, ορθογώνιας κάτοψης, πλατεία εικ 1.

Η πρωιμότερη χρήση του χώρου της πλατείας, πριν τη διαμόρφωση του συγκροτήματος της Αγοράς, χρονολογείται στην περίοδο μεταξύ του τέλους του 3ουαι. π.Χ. και του 1ου αι. μ.Χ. και συνδέεται με εργαστηριακές δραστηριότητες. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η περιοχή διατηρούσε μία φυσική κατωφέρεια με κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο. Οι μεταγενέστερες επεμβάσεις ισοπέδωσής της για τις ανάγκες της προετοιμασίας της για την ανοικοδόμηση του συγκροτήματος της Αγοράς περιλάμβαναν εκσκαφή του βόρειου τμήματος και επιχωμάτωση του νότιου, γεγονός που επέτρεψε τη διατήρηση και την ανασκαφική διερεύνηση των πρωιμότερων δεδομένων χρήσης του χώρου κυρίως στα νότια.

Η ανασκαφική έρευνα εικ 2-9 αποκάλυψε λάκκους εξόρυξης πηλού και απορριμματικούς λάκκους εικ 10-19, ορύγματα πασσαλόπηξης εικ 20-21 αλλά και μία περίπτωση λιθόκτιστου τοίχου εικ 22-23 που ανάγονται χρονολογικά στην πρώιμη αυτή φάση χρήσης του χώρου και τεκμηριώνουν την εργαστηριακή χρήση του.

Στην πρώιμη φάση της ίδιας περιόδου ανάγεται χρονολογικά ένα ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα, ένα τμήμα αγάλματος που αποδίδει μορφή Άτλαντα εικ 24, το οποίο εντοπίστηκε στην περιοχή της πλατείας το 1996 μαζί με λείψανα αρχαιότερων του συγκροτήματος της Αγοράς κατασκευών. Το άγαλμα ήταν κατασκευασμένο από ξεχωριστά τμήματα με πρώτη ύλη τον καστανό πωρόλιθο. Διατηρείται το άνω μέρος της μορφής έως την ηβική χώρα ενώ από το τμήμα αυτό δεν σώθηκαν τα χέρια από το ύψος της γένεσης των βραχιόνων και κάτω. Το γλυπτό, περίοπτα λαξευμένο, εικονίζει κατενώπιον γυμνό γενειοφόρο ώριμο άνδρα με έντονη σωματική διάπλαση, με τον κορμό και το κεφάλι στραμμένα ελαφρά προς τα εμπρός στη δεξιά του πλευρά. Σύμφωνα με τα σωζόμενα στοιχεία, η στάση του θα πρέπει να αναπαρασταθεί με τα δύο κάτω άκρα τεντωμένα και τοποθετημένα παράλληλα το ένα δίπλα στο άλλο ενώ οι δύο βραχίονες της μορφής θα υψώνονταν λοξά προς τα εμπρός με τους αγκώνες λυγισμένους και τους πήχεις σε οριζόντια θέση, με κατεύθυνση προς τα πίσω. Το γλυπτό ανήκει στις φέρουσες μορφές οι οποίες είναι γνωστές ως Άτλαντες (ή Τελαμώνες) με αρχιτεκτονική χρήση. Ο Άτλας της Αγοράς της Θεσσαλονίκης ανήκει στον σικελικό τύπο ή τύπο των Συρακουσών ο οποίος γνωρίζει μεγάλη διάδοση στην περιοχή της Κάτω Ιταλίας από τους ελληνιστικούς χρόνους μέχρι την εποχή του Αυγούστου. Απαντά σε θέατρα και διαφόρων τύπων κτίσματα δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, καθώς και σε ταφικά οικοδομήματα, με γλυπτά κατασκευασμένα από επιμέρους τμήματα, στις περισσότερες περιπτώσεις έξεργα λαξευμένα και ενσωματωμένα στην όψη τοίχων ή σε πεσσόμορφες κατασκευές, κατ’ εξαίρεση δε ως ελεύθερα στηρίγματα. Ο Άτλας της Αγοράς, με βάση τα τυπολογικά του χαρακτηριστικά, χρονολογείται από την Θ. Στεφανίδου - Τιβερίου στο δεύτερο μισό του 2ου αι. π.Χ. και πιθανότατα κοσμούσε την πρόσοψη κάποιου σημαντικού κτιρίου. Τεχνικά χαρακτηριστικά και στοιχεία δευτερογενούς επεξεργασίας σε διάφορα τμήματα του γλυπτού αποτελούν τεκμήρια επισκευής και επανάχρησής του σε μεταγενέστερο στάδιο, μετά από την καταστροφή του οικοδομήματος στο οποίο ήταν ενσωματωμένο, πιθανότατα όχι αρχιτεκτονικής, χωρίς ωστόσο να είναι δυνατό αυτή να προσδιοριστεί.

Στο τέλος της πρώιμης περιόδου χρήσης του χώρου και στο πλαίσιο των εργασιών ανοικοδόμησης του συγκροτήματος της Αγοράς, η περιοχή ισοπεδώθηκε και δημιουργήθηκε συμπαγές υπόστρωμα για τη διαμόρφωση της επιφάνειας του δαπέδου της πλατείας. Η τελική της μορφή με την τοποθέτηση της πλακόστρωσης χρονολογείται στα τέλη του 2ου μ.Χ. αιώνα.

Η πλατεία της Αγοράς των αυτοκρατορικών χρόνων είχε διαστάσεις 146x97μ. Στις τρεις πλευρές της – ανατολική, νότια και δυτική – αναπτυσσόταν διπλή, κιονοστήρικτη στοά κορινθιακού ρυθμού με ζώνη μίας σειρά δωματίων στο βάθος εικ 25-26. Περιμετρικά και κατά μήκος του πρώτου αναβαθμού της κρηπίδας ήταν κατασκευασμένος κτιστός μαρμάρινος αγωγός απορροής υδάτων ο οποίος καλυπτόταν με επίπεδες πλάκες εικ 27-32. Κατά μήκος της βόρειας πλευράς, η οποία ήταν ανοικτή, έβαινε αρχαία οδός κάτω από το επίπεδο της σημερινής οδού Ολύμπου από όπου εξασφαλιζόταν ελεύθερη πρόσβαση. Ένας δεύτερος μαρμαρόστρωτος δρόμος εικ 33-42 κατέληγε από τα ανατολικά στην είσοδο της νοτιοανατολικής γωνίας της αγοράς όπου οδηγούσε, επιπλέον, κτιστή κλίμακα από τα νότια εικ 43-47, εξασφαλίζοντας την πρόσβαση στο επίπεδο των στοών. Το δάπεδο της πλατείας ήταν πλακόστρωτο και διατηρείται σήμερα αποσπασματικά στο νοτιοανατολικό κυρίως τμήμα της εικ 48-54.

Στον χώρο της πλατείας ήταν στημένοι τιμητικοί βωμοί εικ 55-61 και αγάλματα για την εξυπηρέτηση των λατρευτικών αναγκών που είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη λειτουργία και τη διοίκηση της πόλης. Σε μεταγενέστερη φάση και μετά τη λήξη του δημόσιου χαρακτήρα του χώρου οι βωμοί και τα γλυπτά απομακρύνθηκαν και εντοπίστηκαν ανασκαφικά κατά περίπτωση είτε σε χώρους απόρριψης είτε ως οικοδομικό υλικό σε δεύτερη χρήση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι τρεις περιπτώσεις βωμών που αποκαλύφθηκαν σε δεύτερη χρήση, εντοιχισμένοι στην όψιμη οικοδομική φάση του νότιου τοίχου των καταστημάτων της νότιας περιοχής της Αγοράς εικ 62-63.

Παραστάσεις και πίνακες παιχνιδιών που εντοπίστηκαν κατά σημεία στην επιφάνεια των μαρμάρινων πλακών χαράσσονταν από τους πολίτες που συγκεντρώνονταν στον χώρο της πλατείας για τη διασκέδασή τους εικ 64. Το οστέινο αντικείμενο με αρ. ευρ. ΡΑ8728 εικ 65 που εντοπίστηκε κατά την ανασκαφική διερεύνηση της πλατείας αποτελούσε πεσσό (πιόνι) ενός τέτοιου επιτραπέζιου παιχνιδιού. Πρόκειται για δισκόμορφο οστέινο πλακίδιο διαμέτρου 0,03μ. και πάχους 0,003μ. με εγχάρακτες και τις δύο επιφάνειές του. Στην κύρια επιφάνεια, η εξωτερική περίμετρος της οποίας ορίζεται από στενό κυμάτιο, φέρει στέφανο νίκης από φοινικόφυλλα. Τα οξυκόρυφα φύλλα του στεφανιού συγκλίνουν προς έναν νοητό κατακόρυφο άξονα ενώ τα στελέχη τους σχηματίζουν μία μικρής διαμέτρου εσωτερική στεφάνη καθώς ενώνονται με μία υφασμάτινη κορδέλα με ελεύθερες απολήξεις οι οποίες καταλαμβάνουν το κάτω τμήμα της επιφάνειας. Στο κέντρο της επιφάνειας, εντός της εσωτερικής στεφάνης, υπάρχει ευκρινώς χαραγμένη η επιγραφή ΠΥΘΙΑ με ελαφρώς ανισομεγέθη γράμματα. Στην πίσω όψη αναγράφονται με χάραξη ο αριθμός τρία με λατινικά και ελληνικά ψηφία (ΙΙΙ και Γ). Οι αριθμοί διατάσσονται στον κατακόρυφο άξονα, ο λατινικός πάνω από τον ελληνικό, διαχωριζόμενοι από κυκλική εμπίεση η οποία συμπίπτει με το κέντρο της κυκλικής επιφάνειας. Στα δεξιά της εμπίεσης διακρίνεται πιθανότατα και το γράμμα Π με αβαθή εγχάραξη.

Στους χώρους μεταξύ των κιόνων της εξωτερικής κιονοστοιχίας των στοών, στον ανώτερο αναβαθμό της κρηπίδας, όπου ήταν τοποθετημένα μαρμάρινα θωράκια, αναρτημένες μαρμάρινες πινακίδες ενημέρωναν τους πολίτες για επικείμενα γενονότα, αθλητικούς, μονομαχικούς ή μουσικούς αγώνες εικ 66 . Οι πλάκες αυτές, μετά τη λήξη των πολιτιστικών γεγονότων, επαναχρησιμοποιούνταν ως οικοδομικό υλικό, όπως μαρτυρά ένα ιδιαίτερο σημαντικό σύνολο ενεπίγραφων μαρμάρινων πινακίδων που εντοπίστηκε στην πλακόστρωση της ορχήστρας του Ωδείου. Οι πινακίδες αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών συντήρησης του δαπέδου της ορχήστρας του Ωδείου το 1995 εικ 67-70. Το αρχικό πλακόστρωτο δάπεδο της ορχήστρας σωζόταν μόνο στο νότιο τμήμα της, σε ιδιαίτερα έντονη θραυσματική κατάσταση και εκτεθειμένο στις περιβαλλοντικές συνθήκες, γεγονός που οδήγησε τότε στην απόφαση της αποκόλλησης των πλακών για τη διάσωση, συντήρηση και επανατοποθέτησή τους. Συνολικά αποκολλήθηκαν είκοσι δύο τεμάχια πλακών εκ των οποίων τα έξι έφεραν επιγραφές με κείμενα προσκλήσεων σε μονομαχικούς αγώνες στη μη ορατή επιφάνειά τους εικ 71-78. Επιπλέον, σε μία από τις ενεπίγραφες πλάκες, κατά τις νεότερες εργασίες συντήρησης που διενεργήθηκαν το 2009 στο πλαίσιο της προετοιμασίας της έκθεσης του Μουσείου της Αγοράς, αποκαλύφθηκαν γραπτές παραστάσεις με σκηνές από μονομαχίες, θηριομαχίες και κυνηγέσια σε άμεσο συσχετισμό με το περιεχόμενο των επιγραφών.

Οι επιγραφές

Συνολικά πρόκειται για τέσσερις επιγραφές τα κείμενα των οποίων αναπτύσσονται σε 11-14 στίχους και το περιεχόμενό τους αφορά προσκλήσεις (φιλοτιμίες - invitationes) σε οικουμενικούς μονομαχικούς αγώνες που διεξάγονταν σε μεγάλους χώρους θεαμάτων.

Η παλαιότερη επιγραφή εικ 79 χρονολογείται στο 252 μ.Χ. και αναφέρεται στα Αλεξάνδρεια, στους οικουμενικούς αγώνες του Κοινού των Μακεδόνων, η διεξαγωγή των οποίων ήταν προγραμματισμένη μετά τα μέσα Ιουνίου του 252 μ.Χ. στη Βέροια, παρέχοντας μεταξύ άλλων πληροφορίες για τον αριθμό των μονομάχων και το είδος των θηρίων που θα συμμετείχαν. Η συγκεκριμένη επιγραφή είχε τοποθετηθεί στην Αγορά της Θεσσαλονίκης προκειμένου οι πολίτες της να ενημερωθούν για την τέλεση των αγώνων στην πρωτεύουσα του Κοινού των Μακεδόνων, γεγονός που καθιστά πιθανή την υπόθεση για την παρουσία αντίστοιχων επιγραφών προσκλήσεων και σε άλλες πόλεις του Κοινού.

Η δεύτερη επιγραφή εικ 80 ανάγεται χρονολογικά στο 259 μ.Χ. και αφορά στον οικουμενικό αγώνα των Πυθίων – των Πυθίων Ακτίων ή απλώς Ακτίων κατά τον Π.Νίγδελη - που διεξήχθησαν στη Θεσσαλονίκη ενώ η τρίτη επιγραφή εικ 81, εκτενέστερη αλλά δυσανάγωστη, αναφέρεται στους πεντετηρικούς οικουμενικούς αγώνες των Πυθίων της αμέσως επόμενης χρονιάς με χώρο διεξαγωγής και πάλι τη Θεσσαλονίκη. Η τρίτη αυτή επιγραφή χρονολογείται με ακρίβεια την 20η του μήνα Υπερβερεταίου, δηλαδή στις 19 Σεπτεμβρίου του 260μ.Χ. Στο κείμενό της, μεταξύ άλλων παρατίθενται λεπτομερείς πληροφορίες για το πρόγραμμα των αγώνων και το είδος των ζώων που θα περιλαμβάνονταν, εγχώριων και μη (μεταξύ άλλων ένα ζεύγος λεοπαρδάλεων, ένα υαινών και ένα λακαινών, δηλαδή λακωνικών σκύλων). Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις των επιγραφών του 259μ.Χ. και 260μ.Χ. τα ονόματα που έχουν υποστεί damnatio memoriae ανήκουν στην αυτοκρατορική οικογένεια του Γαλλιηνού.

Η τέταρτη επιγραφή εικ 82 σώζεται αποσπασματικά παρουσιάζοντας όμως την ίδια τυπική μορφή των προσκλήσεων σε αγώνες.

Και στις τρεις πρώτες επιγραφές (πιθανότατα και στην τέταρτη) ως αγωνοθέτης - χορηγός αναφέρεται ο Κλαύδιος Τιβέριος Ρούφριος Μένων, σημαντική προσωπικότητα με διακρίσεις σε δημόσια αξιώματα και εκλεγμένος δια βίου πρόεδρος του Κοινού των Μακεδόνων το 260μ.Χ., και συμπράττουσα η γυναίκα του Βαιβία Μάγνα.Στην επιγραφή του 260 μ.Χ. τα ονόματά τους συνοδεύονται από τους πλήρεις τίτλους και ιδιότητές τους τα οποία προστέθηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο στο αρχικά χαραγμένο κείμενο ενώ στις υπόλοιπες επιγραφές οι τίτλοι πιθανότατα παρατίθενται κατ’ οικονομία. Οι πλήρεις τίτλοι που αποδίδονται στον Κλαύδιο Τιβέριο Ρούφριο Μένωνα είναι: α. κράτιστος ιεροφάντης του αγιωτάτου θεού Καβείρου, β. δια βίου αγωνοθέτης του κοινού των Μακεδόνων, γ. μακεδονιάρχης, δ. αρχιερεύς των σεβαστών, ε. αγωνοθέτης αγώνος ιερού οικουμενικού εισελαστικού των μεγάλων Καισαρείων Επινεικίων και Καβειρίων Πυθίων. Η σύζυγός του Βαιβία Μάγνα φέρει τους τίτλους της αρχιέρειας και της μακεδονιάρχισσας.

Ενεπίγραφη πλάκα αρ.19475 Α.Μ.Θ. - Ο γραπτός διάκοσμος

Στην ενεπίγραφη πλάκα του 259 μ.Χ., η οποία διατηρείται αποσπασματικά σε δύο μη συγκολλώμενα τμήματα, αναπτύσσεται ζωγραφικός διάκοσμος με παραστάσεις μονομαχιών ανθρώπων και ζώων γύρω από το κείμενο της επιγραφής ενώ, επιπλέον, στην επιφάνεια της πλάκας, πάνω αριστερά και κάτω δεξιά από την επιγραφή, περιλαμβάνονται γραπτές, με μαύρο χρώμα, οι λέξεις Ληνοβάτις και Τίγρις αντίστοιχα εικ 83. Η σωζόμενη ζωγραφική επιφάνεια αποτελεί μέρος της αρχικής σύνθεσης η οποία συνεχιζόταν προς όλες τις κατευθύνσεις σε τμήματα της πλάκας που δεν διασώθηκαν.

Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε για την επιζωγράφιση της μαρμάρινης επιφάνειας είναι η εν ξηρώ μέθοδος (a secco), κατά σημεία πιθανότατα σε συνδυασμό με την εγκαυστική. Βασικά χρώματα αποτελούν το κόκκινο, το μαύρο, το κίτρινο και το λευκό από την ανάμειξη των οποίων προέκυψαν οι υπόλοιπες αποχρώσεις για την απόδοση των επιμέρους στοιχείων της σύνθεσης.

Οι σωζόμενες μορφές αποδίδονται κυρίως κατά ζεύγη: μονομάχοι κατά την ώρα του αγώνα με τα θηρία ή μορφές που οδηγούν ζώα στην αρένα. Δεν λείπουν, ωστόσο, και οι μεμονωμένες απεικονίσεις. Οι αποδιδόμενες μορφές είναι οργανωμένες σε σύνολα, δημιουργούν διάφορα επίπεδα βάθους και ακολουθούν σαφείς κανόνες προοπτικής. Πιο συγκεκριμένα, δημιουργούνται τέσσερις ζώνες με μορφές το μέγεθος των οποίων μειώνεται σταδιακά από το κάτω μέρος της πλάκας προς τα πάνω στο πλαίσιο της απόδοσης της προοπτικής ενώ η διάταξή τους είναι κυκλοτερής μέσω της οποίας επιχειρείται μία αφηγηματική απεικόνιση ενός μονομαχικού θεάματος με επιμέρους αγώνες – μάχες που διαδραματίζονται ταυτόχρονα στον χώρο μίας αρένας αμφιθεάτρου ή ενός ιππόδρομου. Οι μονομάχοι απεικονίζονται με τα όπλα τους (ακόντιο, εγχειρίδιο, δίχτυ κ.ά.) σε στάσεις και κινήσεις μάχης με τα ζώα (αιλουροειδή, ταύρους, αρκούδα, φώκια κ.ά) ενώ σε δύο περιπτώσεις παρατίθεται επιγραφικά το όνομά τους: [ΚΕΡ]ΔΙΤΗΣ και ΒΟ[Ι Σ]. Επιπλέον, τέσσερις ανδρικές μορφές που αποδίδονται σε διαφορετική κλίμακα, με αισθητά μεγαλύτερο μέγεθος από όλες τις υπόλοιπες (οι τρεις από αυτές διακρίνονται αποσπασματικά καθώς αναπτύσσονταν σε χαμένα τμήματα της πλάκας), πιθανότατα δεν αποτελούσαν μάχιμους μονομάχους αλλά διαδραμάτιζαν κάποιον διαφορετικό ρόλο στους αγώνες.

Κρήνη

Ιδιαίτερο εύρημα από τον χώρο της πλατείας αποτελεί μνημειακή κρήνη τα κατάλοιπα της οποίας εντοπίστηκαν στη δυτική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου, στο πλαίσιο των εκσκαφών για τη θεμελίωση του πρώτου τμήματος της υπόγειας δυτικής πτέρυγας του Μουσείου εικ 84-87. Το οικοδόμημα είχε μερικώς αποκαλυφθεί και ερευνηθεί ανασκαφικά το 1967 από τον Φ.Πέτσα κατά την πρώτη φάση των αρχαιολογικών εργασιών στον χώρο.

Το κρηναίο οικοδόμημα αποτελούνταν από δύο τμήματα: από τον χώρο του κρουνού όπου θα έρεε το νερό και από μία δεξαμενή μεγάλων διαστάσεων στα δυτικά του για την τροφοδότηση της κρήνης ή την περισυλλογή του νερού. Ωστόσο, ο τύπος της κρήνης δεν είναι δυνατό να αποσαφηνιστεί, καθώς η ανασκαφή δεν ήταν δυνατό να συνεχιστεί δυτικότερα, εντός του δυτικού πρανούς του αρχαιολογικού χώρου, αφήνοντας αναπάντητο το ερώτημα αναφορικά με την ύπαρξη ή όχι και δεύτερου τμήματος με κρουνό στα δυτικά, κάτω από το επίπεδο της σημερινής οδού Μακεδονικής Αμύνης.

Ο χώρος του κρουνού που σωζόταν σε επίπεδο θεμελίωσης είχε ορθογώνια κάτοψη διαστάσεων 3,85x4,25μ. και οριζόταν περιμετρικά με ευκρίνεια με τη χρήση ορθογωνισμένων λιθόπλινθων ενώ στο εσωτερικό διαμορφωνόταν ένα ενιαίο επίπεδο με τη χρήση αρχιτεκτονικών μελών παλαιότερων οικοδομημάτων. Η πλειονότητά τους προερχόταν από καμαροσκεπή τάφο μακεδονικού τύπου των μέσων του 3ου αι. π.Χ. Μεταξύ άλλων εντοπίστηκαν λίθινη, τριγωνικού σχήματος, επίστεψη με ανάγλυφη φυτική διακόσμηση που θα αποτελούσε το κορυφαίο «ακροκέραμο» του ταφικού κτίσματος, θολίτες από μεγάλου ανοίγματος καμάρα, καθώς και σφόνδυλοι κιόνων, ορθογώνιοι γωνιόλιθοι και ένας ημίεργος αράβδωτος κίονας προερχόμενα πιθανότατα από διαφορετικά κτίρια. Προς τα δυτικά και σε επαφή με το κτίσμα του κρουνού αποκαλύφθηκε η ορθογώνιας κάτοψης δεξαμενή η οποία ήταν κτισμένη με αργολιθοδομή και το δάπεδό της ήταν επενδεδυμένο με υδραυλικό κονίαμα.

Με βάση τα ανασκαφικά δεδομένα, το κρηναίο οικοδόμημα ανήκει σε παλαιότερη περίοδο από αυτή της πλακόστρωτης πλατείας των μέσων του 2ου αι. μ.Χ. και τοποθετείται χρονολογικά στην πρώτη φάση οργάνωσης του συγκροτήματος, στο δεύτερο τέταρτο του 2ου αι. μ.Χ., κατά την οποία το δάπεδο της πλατείας αποτελούνταν από καλά πατημένο χώμα. Η τροφοδότησή της πιθανότατα συνδέεται με τις άφθονες πηγές καθαρού νερού που εντοπίστηκαν στον σχιστολιθικό βράχο της περιοχής κατά τη διενέργεια των εκσκαφικών εργασιών για τη διαμόρφωση του χώρου. Βρισκόταν περίπου στο κέντρο της πλατείας, εξυπηρετώντας παράλληλα και με μία δεύτερη κρήνη, κοντά στη νοτιοανατολική είσοδο, τις ποικίλες ανάγκες των υπαλλήλων, επισκεπτών και περιοίκων.

Τα κατάλοιπα του κρηναίου οικοδομήματος, σύμφωνα με τη σχετική απόφαση του ΚΑΣ και προκειμένου να ολοκληρωθεί η κατασκευή του υπόγειου εκθεσιακού χώρου, αποδομήθηκαν με την προοπτική της έκθεσής τους και της περαιτέρω μελέτης τους.

Μετά την εγκατάλειψη της Αγοράς τον 5ο αι. μ.Χ. ο χώρος της πλατείας αποτέλεσε εκ νέου πεδίο εργαστηριακών δραστηριοτήτων όπως μαρτυρούν οι λάκκοι εξόρυξης πηλού που χρονολογούνται στην περίοδο αυτή και εξής. Η διάνοιξη των λάκκων κατέστρεψε το πλακόστρωτο δάπεδο ενώ, επιπλέον, πλάκες αποσπάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν κατά περίπτωση ως οικοδομικό υλικό σε δεύτερη χρήση. Τα ευρήματα του χώρου (βόθροι και λάκκοι) εικ 88-90 καταδεικνύουν μία συνέχεια της δραστηριότητας καθ’ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας έως και τις αρχές του 20ου αιώνα.