ENG

Στις τρεις πλευρές της πλατείας (ανατολική, νότια και δυτική) υπήρχαν διπλές, δίτονες, κιονοστήρικτες στοές στο βάθος των οποίων αναπτυσσόταν μία σειρά δωματίων εικ 1-6.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 1
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 2
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 3
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 4
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 5
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 6

Η δυτική στοά και μέρος της νότιας εκτείνονται εκτός των ορίων του αρχαιολογικού χώρου ενώ το βόρειο πέρας της ανατολικής βρίσκεται στο πρανές της σημερινής οδού Ολύμπου. Το 1970, κατά τη διάρκεια σωστικής ανασκαφής σε οικόπεδο της οδού Γκαρμπολά, δυτικά του αρχαιολογικού χώρου, εντοπίστηκε τμήμα της δυτικής στοάς με ψηφιδωτό δάπεδο, καθώς και τμήμα της βαθμιδωτής κρηπίδας και του στυλοβάτη εικ 7-8 (τα αποκαλυφθέντα λείψανα έχουν διατηρηθεί σε κατάχωση).

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 7
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 8

Κατά μήκος των στοών αναπτύσσονται δύο παράλληλες σειρές μονολιθικών κιόνων εικ 9-11 με βάσεις ιωνικού τύπου εικ 12-14 και κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού εικ 15-18, μία κατά μήκος της κρηπίδας και μία στο κέντρο, δημιουργώντας δύο επιμήκη τμήματα με ίσο πλάτος (5,80μ.) ενώ η μελέτη των αρχιτεκτονικών μελών υποδεικνύει την ύπαρξη και δεύτερου ορόφου εικ 19.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 9
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 10
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 11
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 12
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 13
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 14
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 15
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 16
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 17
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 18
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 19

Το συνολικό πλάτος των στοών, συμπεριλαμβανομένων των κιονοστοιχιών, ανέρχεται σε 13,60μ. ενώ το ορατό σήμερα μήκος, εντός των ορίων του αρχαιολογικού χώρου, φτάνει τα 76,50μ. στην ανατολική και 107,50μ. στη νότια στοά.

Ο συνολικός αριθμός των κιόνων των στοών υπολογίζεται περίπου σε διακόσιους από τους οποίους διασώθηκε μόνο ένας εικ 20. Το ύψος του ανέρχεται σε 5,24μ. Εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια της ανασκαφικής έρευνας πεσμένος μέσα στον αγωγό, μπροστά από την ανατολική κρηπίδα και αναστηλώθηκε σε τυχαία θέση στην εξωτερική κιονοστοιχία της ανατολικής πτέρυγας στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ωστόσο θεωρείται βέβαιο ότι προέρχεται από την εσωτερική. Στην ανατολική και δυτική πτέρυγα το μεταξόνιο είναι 2,98μ., όπως και στο ανατολικό τμήμα της νότιας, έως την τέταρτη φωτιστική θυρίδα, μετά την οποία αυξάνεται σε 3,25μ., μεταβολή η οποία πιθανότατα οφείλεται σε προσωρινή αναστολή των εργασιών. Στην ανατολική πτέρυγα, η εξωτερική κιονοστοιχία σε άγνωστη χρονική περίοδο μετατοπίστηκε κατά 0,15μ. βορειότερα με αποτέλεσμα να χαθεί η αρχική απόλυτη αντιστοιχία με την εσωτερική. Οι λόγοι της μεταβολής αυτής παραμένουν αδιευκρίνιστοι.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 20

Η πρόσβαση στις στοές γινόταν ελεγχόμενα μέσω προκαθορισμένων σημείων. Τα μετακιόνια διαστήματα ήταν φραγμένα με μαρμάρινα θωράκια εικ 21-25 η ύπαρξη των οποίων τεκμηριώνεται από τη διάνοιξη βαθύνσεων κατά τόπους, πλάτους 0,28-0,30μ., στο άξονα του στυλοβάτη, καθώς και από την ύπαρξη μικρής εγκοπής στερέωσης θωρακίου στο κατώτερο τμήμα του κορμού κίονα που εντοπίστηκε αποσπασματικά. Στο ανατολικό πέρας της νότιας στοάς υπήρχε είσοδος πλαισιωμένη πιθανότατα από ισχυρούς πεσσούς εικ 26. Η είσοδος αυτή διαμορφώθηκε στο πρώτο, ανατολικότερο μετακιόνιο διάστημα της εξωτερικής κιονοστοιχίας το οποίο είναι πολύ μεγαλύτερο από τα υπόλοιπα. Οι αντίστοιχοι αναβαθμοί παρουσιάζουν αισθητά μεγαλύτερο βαθμό φθοράς και λείανση της επιφάνειάς τους συγκριτικά με τους υπόλοιπους, στοιχεία τα οποία υποδεικνύουν τη μεγάλη συχνότητα διέλευσης των πολιτών από το σημείο αυτό για την είσοδό τους στην πλατεία. Η θέση της εισόδου αυτής άλλωστε συνδέεται άμεσα με το πέρας του ρωμαϊκού μαρμαρόστρωτου δρόμου της παλιάς οδού Φιλίππου καθώς και με τη μνημειακή κλίμακα της ΝΑ γωνίας του συγκροτήματος για την άνοδο στο επίπεδο των στοών.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 21
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 22
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 23
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 24
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 25
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 26

Το επίπεδο των στοών βρίσκεται σε μεγαλύτερο ύψος από την πλατεία από όπου η πρόσβαση σε αυτές γινόταν μέσω τριών αναβαθμών, ύψους 0,30μ. ο καθένας, Οι αναβαθμοί αναπτύσσονται συνεχόμενα κατά μήκος των τριών πλευρών, ενώ ο τελευταίος αποτέλεσε ταυτόχρονα και τον στυλοβάτη της εξωτερικής κιονοστοιχίας εικ 27-28. Τα δάπεδα των στοών ήταν αρχικά διαμορφωμένα από καλά πατημένο χώμα ενώ μετά τα μέσα του 4ου αι. μ.Χ. καλύπτονται με ψηφιδωτά εικ 29 παράλληλα με την επισκευή τμημάτων των κιονοστοιχιών. Την ίδια περίοδο, στο πλαίσιο της επέκτασης του ωδείου της ανατολικής πτέρυγας και της μετατροπής του σε θέατρο, η σκηνή διευρύνθηκε προς τα δυτικά ενσωματώνοντας όλο το πλάτος της εσωτερικής ανατολικής στοάς που αντιστοιχεί στο μέτωπό της, με τους αντίστοιχους κίονες να προβάλλονται ελεύθερα στο δυτικό τοίχο της.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 27
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 28
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 29

Μετά την κατάργηση του δημόσιου χαρακτήρα της Αγοράς, ο χώρος των στοών, όπως και οι υπόλοιποι χώροι του συγκροτήματος, χρησιμοποιήθηκαν για την εξυπηρέτηση εργαστηριακών δραστηριοτήτων. Για τον σκοπό αυτό διανοίχθηκαν λάκκοι κατά σημεία καταστρέφοντας τμήματα των ψηφιδωτών δαπέδων ενώ στον χώρο μπροστά από το ωδείο χαρακτηριστική είναι η παρουσία ενός προσεγμένου κατασκευαστικά επιμήκους χώρου που θα μπορούσε να συσχετιστεί με τη λειτουργία των εργαστηρίων κεραμικής του χώρου της πλατείας. Παράλληλα, στο συγκρότημα έλαβε χώρα εκτεταμένη λιθολόγηση και αποξήλωση αρχιτεκτονικών μελών από τα επιμέρους κτίσματα, μεταξύ των οποίων και οι κίονες των στοών (πλην του μοναδικού που εντοπίστηκε), τα οποία πιθανότατα χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό σε μεταγενέστερα κτίσματα της πόλης.

Ψηφιδωτά Στοών

Τα δάπεδα των στοών της Αγοράς, κοσμούνται με ψηφιδωτά που διαμορφώνουν ανισομεγέθη διάχωρα με απλή γραμμική πλαισίωση εντός των οποίων αναπτύσσονται τα διακοσμητικά θέματα εικ 30-39. Η κατασκευή των ψηφιδωτών πραγματοποιήθηκε σε φάση μεταγενέστερη αυτής της ανοικοδόμησης των στοών, το δάπεδο των οποίων αρχικά ήταν στρωμένο με ισχυρό κονίαμα. Με βάση τα ανασκαφικά δεδομένα αλλά και τα στιλιστικά τους χαρακτηριστικά τα ψηφιδωτά τοποθετούνται χρονολογικά στην περίοδο μετά τα μέσα του 4ου αι. μ.Χ., πιθανότατα, σύμφωνα με τη μελέτη της Π.Ασημακοπούλου-Ατζακά, στο τρίτο τέταρτο του 4ου αι. μ.Χ.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 30
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 31
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 32
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 33
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 34
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 35
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 36
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 37
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 38
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 39

Το ψηφιδωτό δάπεδο της ανατολικής στοάς που αποκαλύφθηκε αναπτύσσεται σε τριάντα δύο ανισομεγέθη διάχωρα (δεκαπέντε στην εσωτερική στοά και δεκαεπτά στην εξωτερική) στις δύο πτέρυγές της, εσωτερική και εξωτερική, διαστάσεων 76,50x5,80μ. περίπου η καθεμία ενώ τα δάπεδα στα μετακιόνια διαστήματα της κιονοστοιχίας που χωρίζει τις δύο πτέρυγες διακοσμούνται επίσης με ψηφιδωτά. Στη νότια στοά η κατάσταση διατήρησης των ψηφιδωτών είναι αποσπασματική και περιορίζεται στο ανατολικό της τμήμα ενώ σε πολύ μικρή έκταση αποκαλύφθηκε και το ψηφιδωτό δάπεδο της δυτικής στοάς, στο πλαίσιο της σωστικής ανασκαφής του 1970 σε οικόπεδο της οδού Γκαρμπολά, δυτικά και εκτός των ορίων του αρχαιολογικού χώρου.

Κατασκευαστικά, τα ψηφιδωτά της Αγοράς δεν περιλαμβάνονται στα έργα ιδιαίτερα καλής ποιότητας, καθώς αποτελούνται από μεγάλες και ακανόνιστα κομμένες ψηφίδες, διαστάσεων 2-4εκ., ενώ η εκτέλεσή τους χαρακτηρίζεται από σχετική προχειρότητα. Εικονογραφικά, πρόκειται για γεωμετρικές συνθέσεις με πολυάριθμα και ποικίλα σχήματα τα οποία γεμίζουν με διάφορα θέματα εικ 40-53, όπως κύκλους με λαβές, ζατρίκια διαφόρων τύπων, ζιγκ-ζαγκωτές γραμμές, σχηματοποιημένα φυτικά θέματα κ.ά. ενώ χαρακτηριστικό γνώρισμα αποτελεί η έντονη πολυχρωμία. Το μεγαλύτερο μέρος του ψηφιδωτού διακόσμου του μνημείου χαρακτηρίζεται από λιτότητα (ακόσμητη πλαισίωση διαχώρων, θεματολογία, μοτίβα), ωστόσο σε ορισμένα διάχωρα είναι εμφανής μία διαφορετική προσέγγιση με κύρια χαρακτηριστικά τη χρήση περίπλοκων σχημάτων και διακοσμητικών θεμάτων. Στα μετακιόνια των κιονοστοιχιών, όπως διαπιστώθηκε τόσο στην ανατολική όσο και στη δυτική στοά, παρατηρείται η επανάληψη του ίδιου διακοσμητικού θέματος με ψηφιδωτά σε παραλληλόγραμμο πλαίσιο με εγγεγραμμένους ρόμβους που περιέχουν κύκλους και λαβές εικ 54-62.

Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 40
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 41
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 42
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 43
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 44
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 45
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 46
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 47
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 48
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 49
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 50
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 51
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 52
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 53
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 54
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 55
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 56
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 57
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 58
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 59
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 60
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 61
Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης
Εικ 62

Ι. Ανατολική Στοά

  1. Εξωτερική στοά Οι συνθέσεις των ψηφιδωτών στα δεκαεπτά διάχωρα της εξωτερική ανατολικής στοάς, από Β προς Ν, είναι:
    1. Τετράγωνα τρίχρωμου ζατρίκιου
    2. Τρία κατά κορυφή εφαπτόμενα οκτάγωνα που περιέχουν άλλα οκτάγωνα και κύκλο στο κέντρο τους
    3. Τετράγωνα τρίχρωμου ζατρικίου
    4. Ελισσόμενος βλαστός κισσόφυλλων
    5. Συμπλεκόμενοι κύκλοι που σχηματίζουν τετράφυλλα και περιέχουν μικρά κατά κορυφή τετράγωνα
    6. Τετράγωνα που περιέχουν άλλα μικρότερα
    7. Συμπλεκόμενοι κύκλοι που σχηματίζουν τετράφυλλα και περιέχουν μικρά κατά κορυφή τετράγωνα
    8. Τετράγωνο ζατρικίου
    9. Κατά κορυφή εφαπτόμενα οκτάγωνα που ορίζουν τετράκτινα αστεροειδή σχήματα με εγγεγραμμένα τετράγωνα
    10. Ζατρίκιο πλάγιων παραλληλογράμμων
    11. Δίκτυο συνεχόμενων κατά κορυφή τετραγώνων που περιέχουν κύκλο και ρόδακα εγγεγραμμένο σε κύκλο
    12. Συνεχόμενα κοιλόπλευρα οκτάγωνα που ορίζουν κύκλους και περιέχουν άλλα οκτάγωνα
    13. Συνεχόμενα πλάγια παραλληλόγραμμα διαταγμένα σε δύο σειρές με αντίθετη κατεύθυνση
    14. Συνεχόμενες φολίδες
    15. Τετράγωνα δίχρωμου ζατρικίου
    16. Δίκτυο συνεχόμενων κατά κορυφή τετραγώνων που περιέχουν κύκλους, απλούς ή με λαβές, και στις παρυφές του διαχώρου πέλτες και τρίφυλλα
    17. Συμπλεκόμενοι κύκλοι που σχηματίζουν τετράφυλλα και περιέχουν μικρά κατά κορυφή τετράγωνα
  2. Εσωτερική στοά Τα ψηφιδωτά της εσωτερικής ανατολικής στοάς αναπτύσσονται σε δεκαπέντε διάχωρα και οι συνθέσεις τους, από Β προς Ν, αποτελούνται από:
    1. Συνεχόμενες φολίδες
    2. Περίκεντρη σύνθεση τετραγώνου στις πλευρές της οποίας εφάπτονται τρίγωνα και στις γωνίες ρόμβοι
    3. Συμπλεκόμενα οκτάγωνα που ορίζουν ορθά τετράγωνα
    4. Συμπλεκόμενους κύκλους που σχηματίζουν τετράφυλλα
    5. Ττετράγωνο με εγγεγραμμένο κύκλο με κυκλικό οφθαλμωτό πλοχμό στο εσωτερικό του από αλυσιδωτά συνδεόμενες μεταξύ τους ταινίες
    6. Συνεχόμενα μικρά τετράγωνα που περιέχουν άλλα μικρότερα
    7. Τετράγωνο με εγγεγραμμένο κύκλο ο οποίος κοσμείται με «κουκουνάρα» από φολίδες
    8. Τετράγωνα τρίχρωμου ζατρικίου
    9. Μαίανδρο αγκυλωτών σταυρών με παρεμβαλλόμενα τετράγωνα που περιέχουν άλλα μικρότερα
    10. Τετράγωνο με εγγεγραμμένο κύκλο με αλυσιδωτά συμπλεκόμενες ταινίες στο εσωτερικό του
    11. Τετράγωνα στις πλευρές των οποίων εφάπτονται ρόμβοι
    12. Κύκλοι και κατά κορυφή τετράγωνα εναλλάξ
    13. Τετράγωνο με εγγεγραμμένο κύκλο που κοσμείται με «κουκουνάρα» αποτελούμενη από τετράγωνα και ακτινωτό θέμα σε κύκλο στο κέντρο
    14. Συνεχόμενους ρόδακες που σχηματίζονται από τέσσερις πέλτες και περιέχουν εναλλάξ πλέγμα και τριαντάφυλλο
    15. Τετράγωνο με εγγεγραμμένο κύκλο στον οποίο εγγράφεται σύνθεση δύο συμπλεκόμενων τετραγώνων που σχηματίζουν οκτάκτινο αστεροειδές σχήμα

ΙΙ. Νότια Στοά

  1. Εξωτερική στοά Τα διακοσμητικά θέματα που διατηρήθηκαν, από Α προς Δ, είναι:
    1. Συνεχόμενα πλάγια παραλληλόγραμμα, ανοικτόχρωμα και βαθύχρωμα εναλλάξ, διαταγμένα σε δύο σειρές με αντίθετη κατεύθυνση
    2. Σύνθεση σταυρικών σχημάτων αποτελούμενων από ρόμβους που ορίζουν τετράκτινα αστεροειδή σχήματα
    3. Σύνθεση συμπλεκόμενων κύκλων που σχηματίζουν τετράφυλλα και περιέχουν μικρούς κύκλους
    4. Σύνθεση συνεχόμενων κοιλόπλευρων οκταγώνων που ορίζουν κύκλους και περιέχουν μικρούς κύκλους
  2. Εσωτερική στοά Διατηρείται σε αποσπασματική κατάσταση τμήμα διαχώρου με ζατρίκιο τετραγώνων και άλλα τμήματα με αδιάγνωστα θέματα.

ΙΙΙ. Δυτική Στοά

  1. Διατηρείται μικρής έκτασης ψηφιδωτό της εξωτερική στοάς με σύνθεση συνεχόμενων κοιλόπλευρων οκταγώνων που ορίζουν κύκλους και περιέχουν άλλα οκτάγωνα με μικρό κύκλο στο κέντρο.

ΑΡΧΗ